Jak może wyglądać ADHD w dorosłym życiu?

Możemy wyróżnić trzy główne obszary objawów: trudności z uwagą, nadruchliwość i impulsywność. Ich nasilenie oraz sposób, w jaki wpływają na życie, mogą się różnić między osobami.

Trudności z uwagą to nie tylko rozpraszanie się podczas pracy. Mogą oznaczać także gubienie wątku rozmowy, zapominanie o obowiązkach, częste spóźnienia, kłopot z planowaniem, rozpoczynaniem i kończeniem zadań. Nadruchliwość u dorosłych bywa odczuwana jako niepokój lub potrzeba ciągłego działania. Impulsywność może przejawiać się niecierpliwością, przerywaniem innym czy trudnością z czekaniem na swoją kolej.

Infografika 1 · Obraz objawów w dorosłości

Dlaczego ktoś może dowiedzieć się o ADHD dopiero jako dorosły?

Objawy nie muszą znikać wraz z końcem dzieciństwa. Mogą zmieniać swoją postać, a dorosłe życie stawia inne wymagania niż szkoła. Trzeba samodzielnie planować obowiązki, pilnować terminów, godzić pracę z życiem rodzinnym i utrzymywać porządek w wielu sprawach jednocześnie.

Warto zwrócić uwagę na to, że część osób wypracowuje sposoby radzenia sobie z trudnościami albo funkcjonuje w sprzyjającym otoczeniu. Z zewnątrz objawy mogą być wtedy słabo widoczne, choć codzienne obowiązki kosztują wiele wysiłku. Niekiedy rodzic zaczyna przyglądać się własnym doświadczeniom dopiero przy okazji diagnozy dziecka.

Czy problemy z koncentracją oznaczają ADHD?

Nie. W rozpoznaniu ważny jest cały przebieg trudności, a nie tylko to, co dzieje się w ostatnich tygodniach. Objawy powinny być obecne przed 12. rokiem życia, występować w co najmniej dwóch obszarach funkcjonowania i wyraźnie wpływać na życie społeczne, szkolne lub zawodowe. Specjalista ocenia także liczbę i czas utrzymywania się objawów.

Istotne jest również odróżnienie ADHD od innych trudności, które mogą dawać podobny obraz albo występować razem z nim min. depresja, zaburzenia lękowe, zaburzenia snu i choroba afektywna dwubiegunowa. Dlatego samodzielne przypisanie sobie etykiety na podstawie listy cech nie daje pełnej odpowiedzi.

Infografika 2 · Co składa się na ocenę objawów

Jakie znaczenie ma rozpoznanie?

Trudności związane z ADHD mogą odbijać się na pracy, nauce, relacjach rodzinnych i samoocenie. Mogą występować sytuacje, w których objawy współwystępują z innymi zaburzeniami i przez to są trudniejsze do zauważenia. Brak rozpoznania może sprawiać, że osoba długo nie otrzymuje pomocy odpowiadającej jej potrzebom.

Diagnoza pozwala nazwać i lepiej zrozumieć wzorzec trudności. Nie sprowadza człowieka do listy objawów: znaczenie mają także jego zasoby, wsparcie bliskich i warunki, w których funkcjonuje. Sprzyjające otoczenie i wypracowane sposoby radzenia sobie mogą zmieniać wpływ objawów na codzienne życie.

Od czego zacząć?

Jeśli rozpoznajesz u siebie opisane trudności, możesz zapisać kilka konkretnych przykładów z domu, pracy lub relacji oraz zastanowić się, czy podobne sytuacje zdarzały się już w dzieciństwie. W procesie diagnostycznym przydatne mogą być informacje od bliskich, świadectwa lub dawne opinie szkolne. Z takimi obserwacjami warto zgłosić się do specjalisty zajmującego się rozpoznawaniem ADHD u dorosłych.

Podsumowanie

ADHD u dorosłych może wyglądać inaczej niż w dzieciństwie. Nie zawsze widać nadruchliwość, niekiedy bardziej dokuczliwe są zapominanie, rozproszenie, trudności z planowaniem i kończeniem spraw. Rozpoznanie wymaga spojrzenia na historię objawów, ich wpływ na różne sfery życia oraz inne możliwe przyczyny trudności. Warto szukać rzetelnej oceny, jeśli ten wzorzec od dawna utrudnia codzienne funkcjonowanie.

O autorce

mgr Natalia Imielska, psycholog, w trakcie szkolenia z psychoterapii w nurcie poznawczo-behawioralnym. Właścicielka Centrum Psychologii i Psychoterapii Lucent w Bielsku-Białej. W pracy koncentruje się na zaburzeniach lękowych, atakach paniki, lęku społecznym oraz pracy z osobami doświadczającymi przewlekłego stresu. Pracuje pod regularną superwizją, zgodnie z Kodeksem Etyczno-Zawodowym Psychologa. 

Źródła 

Rozpoznawanie ADHD u dorosłych: Kooij S. J. J., Bejerot S., Blackwell A. i in. (2010). European consensus statement on diagnosis and treatment of adult ADHD: The European Network Adult ADHD. BMC Psychiatry, 10, 67. 

Utrzymywanie się objawów w dorosłości: Turgay A., Goodman D. W., Asherson P. i in. (2012). Lifespan persistence of ADHD: The life transition model and its application. Journal of Clinical Psychiatry, 73(2), 192–201. 

Różnicowanie z innymi trudnościami: Klassen L. J., Katzman M. A., Chokka P. (2010). Adult ADHD and its comorbidities, with a focus on bipolar disorder. Journal of Affective Disorders, 124(1–2), 1–8. 

Nauka i praca: Kuriyan A. B., Pelham W. E. Jr., Molina B. S. G. i in. (2013). Young adult educational and vocational outcomes of children diagnosed with ADHD. Journal of Abnormal Child Psychology, 41, 27–41. 

Życie rodzinne: Minde K., Eakin L., Hechtman L. i in. (2003). The psychosocial functioning of children and spouses of adults with ADHD. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 44(4), 637–646.